Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw - Central Authentication System
Strona główna

History of Polish Literature (the Young Poland - Młoda Polska)

General data

Course ID: WH-FP-I-3-MlodaPol-C
Erasmus code / ISCED: (unknown) / (unknown)
Course title: History of Polish Literature (the Young Poland - Młoda Polska)
Name in Polish: Historia literatury polskiej - Młoda Polska
Organizational unit: Faculty of Humanities
Course groups:
ECTS credit allocation (and other scores): 3.00 Basic information on ECTS credits allocation principles:
  • the annual hourly workload of the student’s work required to achieve the expected learning outcomes for a given stage is 1500-1800h, corresponding to 60 ECTS;
  • the student’s weekly hourly workload is 45 h;
  • 1 ECTS point corresponds to 25-30 hours of student work needed to achieve the assumed learning outcomes;
  • weekly student workload necessary to achieve the assumed learning outcomes allows to obtain 1.5 ECTS;
  • work required to pass the course, which has been assigned 3 ECTS, constitutes 10% of the semester student load.
Language: Polish
(in Polish) Dyscyplina naukowa, do której odnoszą się efekty uczenia się:

literary studies

Subject level:

elementary

Learning outcome code/codes:

(in Polish) FP1_W08 zna kryteria periodyzacji literatury polskiej i powszechnej, zna kanoniczne dzieła literackie z poszczególnych epok, główne kierunki ich analizy i interpretacji, rozumie ich konteksty kulturowe, zna dorobek krytyczny im poświęcony

FP1_U03 potrafi posługiwać się podstawowymi terminami i narzędziami badawczymi z zakresu literaturoznawstwa oraz samodzielnie przeprowadzić analizę i interpretację dzieła literackiego, teatralnego, filmowego

FP1_K01 jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy literaturoznawczej i konfrontowania jej z najnowszymi ustaleniami oraz zasięgania opinii ekspertów, a także ciągłego podnoszenia jej poziomu


Short description: (in Polish)

Poziom przedmiotu: podstawowy

Cele przedmiotu:

Celem zajęć jest wyrobienie umiejętności interpretacji utworów literackich epoki. Po skończonym cyklu zajęć student powinien umieć:

- odnaleźć oraz zastosować do lektury utworów literackich polskiego modernizmu „wewnętrzne” kategorie epoki,

- sproblematyzować refleksję zawartą w utworze w kontekście kluczowych dla jej literackiej świadomości nurtów światopoglądowych, estetycznych i filozoficznych,

- wskazać w wybranych utworach podstawowe dylematy epoki, a jednocześnie te same dylematy pogłębić o ujęcie właściwe danej wypowiedzi literackiej,

- określić i opisać rygory młodopolskiej wypowiedzi literackiej.

Wymagania wstępne:

Umiejętność:

- wskazania na zjawiska literackie decydujące o specyfice dziewiętnastowiecznej kultury,

- rozróżniania i opisu podstawowych zjawisk literackich lat 1890-1918

- analizy, interpretacji i wartościowania utworów literackich.

Full description: (in Polish)

Przedmiotem zabiegów interpretacyjnych są najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie: W. Berenta, S. Przybyszewskiego, T. Micińskiego, L. Staffa, S. Żeromskiego, R. Jaworskiego, S. Wyspiańskiego, K. Irzykowskiego, J. Żuławskiego, J. Kasprowicza, W.S. Reymonta. Kontekstem dla ich interpretacji są następujące zagadnienia: specyfika literackiej ekspresji nastrojów schyłkowych (fenomen dekadentyzmu) i formy ich przezwyciężania; naturalistyczne kontynuacje w literaturze lat 90. XIX wieku; problematyka artystowska; młodopolskie antyutopie i rewizje pozytywistycznych ideałów społecznych; kryzys języka tradycji chrześcijańskiej; młodopolski autotematyzm (poszukiwanie formuły literatury służącej przemianie wewnętrznej jednostki i narodu); „teksty likwidacyjne” epoki – rewizje młodopolskiej kultury u progu I wojny światowej. Kontekstem interpretacyjnym wybranych utworów są też zagadnienia związane z problematyką genologiczną uprawianych w epoce form literackich, a także zagadnienia związane z głównymi nurtami światopoglądowymi: nietzscheanizmem, bergsonizmem, schopenhaueryzmem, franciszkanizmem, oraz estetycznymi: impresjonizmem, symbolizmem, ekspresjonizmem.

Bibliography: (in Polish)

I. Odrodzenie indywidualizmu i dezintegracja podmiotu

1. „O nową sztukę”. Programy i manifesty Młodej Polski.

Programy literackie okresu Młodej Polski, oprac. M. Podraza-Kwiatkowska, Wrocław 1977 [BN I 212], tu: Z. Przesmycki, Harmonie i dysonanse, S. Przybyszewski, Confiteor, O nową sztukę; W. Nałkowski, Forpoczty ewolucji psychicznej i troglodyci, Artur Górski, Młoda Polska.

2. O nowy kształt podmiotu I: „psychiczny naturalizm”

Stanisław Przybyszewski, Requiem aeternam.

T. Walas, Przybyszewski a dekadentyzm, w: S. Przybyszewski, w 50-lecie śmierci pisarza, Wrocław 1982; E. Boniecki, Struktura „nagiej duszy”. Studium o Stanisławie Przybyszewskim, Warszawa 1993 /tu zwłaszcza:Nasze biedne i śmieszne "ja"/; G. Matuszek, Stanisław Przybyszewski – pisarz nowoczesny. Eseje i proza-próba monografii, Kraków 2008, s. 170-182.

Lektury nieobowiązkowe: W. Gutowski, Konstelacja Przybyszewskiego, Toruń 2008; P. Dybel, Urwane ścieżki. Przybyszewski – Freud – Lacan, Kraków 2000 /tu fragmenty o Requiem aeternam/; K. Kralkowa-Gątkowska, Requiem Stanisława Przybyszewskiego jako kontrpalingeneza, w: Między krytyką a prozą artystyczną pozytywizmu i modernizmu, red. H. Bursztyńska, Katowice 1988.

3. O nowy kształt podmiotu II: Między dekadentyzmem a aktywizmem.

Jan Kasprowicz, Hymny [BN I, 210].

J. J. Lipski, Twórczość Jana Kasprowicza w latach 1891-1906, Warszawa 1975 /tu: fragmenty poświęcone Hymnom/.

Lektury nieobowiązkowe: W. Gutowski, Wśród szyfrów transcendencji. Szkice o sacrum chrześcijańskim w literaturze polskiej XX wieku, Toruń 1994, s. 51-73; E. Sawrymowicz, O źródłach artyzmu „Hymnów” Kasprowicza, w: Literatura, komparatystyka, folklor, Warszawa 1968; W. Gutowski, Motywika pasyjna w literaturze Młodej Polski, w: Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. S. Fita, Lublin 1993.

4.O nowy kształt podmiotu IV: ekspresjonistyczny heroizm za progiem 1900 roku.

Tadeusz Miciński, W mroku gwiazd.

H. Floryńska, Spadkobiercy Króla-Ducha. O recepcji filozofii Słowackiego w światopoglądzie polskiego modernizmu, Wrocław 1976 /tu: Lucyferyzm i heroizm/ lub E. Boniecki, „Duch się we mnie wichrzy”. Tadeusz Miciński wobec zagadki człowieka, Warszawa 2000.

Lektury nieobowiązkowe: W. Gutowski, Wprowadzenie do Księgi Tajemnej. Studia o twórczości Tadeusza Micińskiego, Bydgoszcz 2002; Poezja Tadeusza Micińskiego. Interpretacje, red. A. Czabanowska-Wróbel, P. Próchniak, M. Stala, Kraków 2004.

5. O nowy kształt podmiotu III: Między dekadentyzmem a aktywizmem.

Leopold Staff, Sny o potędze.

I. Maciejewska, Sny o potędze i sny o znużeniu. (Początki twórczości Leopolda Staffa), „Przegląd Humanistyczny” 1963, nr 2.

Lektury nieobowiązkowe: M. Wyka, Leopold Staff, w: taż, Światopoglądy młodopolskie, Kraków 1996; H. Pańczyk, Ze studiów nad liryką Leopolda Staffa, Poznań 1960; J. Kwiatkowski, U podstaw liryki Leopolda Staffa, Warszawa 1966; I. Maciejewska, Leopold Staff. Lwowski okres twórczości, Warszawa 1965.

6. Kondycja artysty – próba diagnozy.

Wacław Berent, Próchno [BN I 234]

A.Z. Makowiecki, Młodopolski portret artysty, Warszawa 1971 /r. VIII: Artystostwo jako odchylenie od normy/; M. Popiel, Ironia, paradoks i „człowiek dostojny”. „Próchno” Wacława Berenta, [w:] taż, Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej, Kraków 1999;

Lektury nieobowiązkowe: M. Podraza-Kwiatkowska, Bóg, ofiara, clown czy psychopata? O roli artysty na przełomie XIX i XX w., w: taż, Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski, Kraków 1994; M. Zaczyński, „Niemoc serdeczna”. O człowieku w „Próchnie” Berenta, [w:] Studia o Berencie, red. J. Paszek, Katowice 1984; K. Wyka, ”Pałuba” a „Próchno”, [w:] tenże, Młoda Polska, t. II, Kraków 1977; R. Nycz, Homo irrequietus. Nietzscheanizm w twórczości Wacława Berenta, [w:] tenże, Język modernizmu, Wrocław 1997; I. Rusek, Pragnienie, symbol, mit, Warszawa 2013 /wybrane fragmenty/.

II. Kryzys i krytyka kultury – refleksja społeczno-cywilizacyjna

7. Brzydota i patos cywilizacji – nowoczesne miasto i jego mieszkańcy

Władysław Stanisław Reymont, Ziemia obiecana [BN I, 286].

M. Popiel, Brzydota i patos cywilizacji. „Ziemia obiecana” Władysława Reymonta, w: taż, Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej, Kraków 2003; H. Salmi, Industrializacja: gospodarka i kultura, w: tenże, Europa XIX wieku. Historia kulturowa, przeł. A. Szurek, Kraków 2010.

Lektury nieobowiązkowe: M. Litwinowicz-Droździel, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Warszawa 2019 [tu rozdziały pośw. "Z.O.", zwłaszcza podrozdz. "Bohater na nowe czasy"); M. Popiel, Impresjonizm i ekspresjonizm w „Ziemi obiecanej” W.S. Reymonta, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historycznoliterackie” 1980, z. 39.

8. Między utopią a katastrofizmem.

Jerzy Żuławski, Na srebrnym globie.

D. Trześniowski, Młodopolskie źródła fantasy. „Trylogia księżycowa Jerzego Żuławskiego”, w: Modernistyczne źródła dwudziestowieczności, red. M. Dąbrowski, A. Z. Makowiecki, Warszawa 2003 lub J. Miklaszewska, Antyutopia w literaturze Młodej Polski, Wrocław 1988 /tu r.: Jerzy Żuławski - między utopią a katastrofizmem/.

Lektury nieobowiązkowe: A. Goreniowa, Utopia i historiozofia w poglądach Jerzego Żuławskiego w „Trylogii fantastycznej”, w: Jerzy Żuławski, życie i twórczość. Referaty i materiały Sesji Naukowej, red. E. Łoch, Rzeszów 1976.

III. O „Polsce Współczesnej” i potrzebie nowej formy

9. Destrukcja i konstrukcja – „obalanie wieżyczek nonsensu” i „dotknięcie bogini Rzeczywistości”.

Karol Irzykowski, Pałuba [BN I 240].

J. Franczak, Inkogruencja. Karol Irzykowski – „Pałuba”, w: Poszukiwanie ralności. Światopogląd polskiej prozy modernistycznej, Kraków; M. Popiel, Dwie koncepcje modernistycznej szczerości, w: taż, Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty, Kraków 2007, s. 238-249.

Lektury nieobowiązkowe: E. Paczoska, Tajemnice „Pałuby”, w: J. Kulczycka-Saloni, D. Knysz-Rudzka, E. Paczoska, Naturalizm i naturaliści w Polsce. Poszukiwania. Doświadczenia. Kreacje, Warszawa 1992, s. 231-240; W. Głowala, Sentymentalizm i pedanteria. O systemie estetycznym Karola Irzykowskiego, Wrocław 1972; B. Pawłowska, Parodia i groteska w „Pałubie” K. Irzykowskiego, „Przegląd Humanistyczny” 1995, z. 5; K. Siatkowska-Callebat, Trup – marionetka – Pałuba. (O kategorii postaci w powieści Irzykowskiego), „Przegląd Humanistyczny” 2000, z. 3; H. Markiewicz, Nazywanie „bezimiennego dzieła”, „Pamiętnik Literacki” 2003, z. 1; M. Jauksz, Krytyka czystego rozumu. Źródła i konteksty „Pałuby” Karola Irzykowskiego, Kraków 2015.

10. Batalia o teatr i widza

Stanisław Wyspiański, Wyzwolenie.

M. Prussak, Przestrzenie „Wyzwolenia”, w: taż, Wyspiański w labiryncie teatru, Warszawa 2005, s. 88-99; Irena Sławińska, Młodopolska batalia o teatr, w: Myśl teatralna Młodej Polski, Warszawa 1966;

Lektury nieobowiązkowe: M. Prussak, Przestrzenie „Wyzwolenia”, w: taż, Wyspiański w labiryncie teatru, Warszawa 2005, s. 88-99; Irena Sławińska, Młodopolska batalia o teatr, w: Myśl teatralna Młodej Polski, Warszawa 1966;

Lektury nieobowiązkowe: P. Augustyniak, Wyspiański. Burzenie polskiego kościoła. Studium o "Wyzwoleniu", Kraków 2019; D. Kosiński, Polski teatr przemiany, Wrocław 2007, s. 197-222, Magd. Popiel, Dwie koncepcje modernistycznej szczerości, w: taż, Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty, Kraków 2007, s. 238-249; Magd. Popiel, Wyspiański – artysta agonu, Starcie drugie: Wyspiański – Mickiewicz, w: tejże, Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty, Kraków 2008; E. Miodońska-Brookes, „Tragedia Edypa” i „tragedie drobnoustrojów”. Dzieło sztuki jako miara rzeczywistości /Glossy do „Wyzwolenia” S. Wyspiańskiego/, w: Studia o dramacie i teatrze Stanisława Wyspiańskiego, red. J. Błoński, J. Popiel, Kraków 1994; M. Prussak, Scena?- wielka, otwarta, w: Pośród spraw publicznych i teatralnych. Marcie Fik – przyjaciele, koledzy, uczniowie, red. M. Napiontkowa, J. Krakowska-Narożniak, Warszawa 1998; M. Głowiński, Konstelacja „Wyzwolenia”, w: tegoż, Ekspresja i empatia. Studia o młodopolskiej krytyce literackiej, Kraków 1997

11. Wokół rewolucji 1905 – wielogłos [I]

Wybór publicystyki: Brzozowski, Irzykowski

Stefan Żeromski, Dzieje grzechu

Stanisław Brzozowski, Sam na sam z klęską, w: tenże, Legenda Młodej Polski

A. Zdanowicz, Metafizyka i życie społeczne. Stefan Żeromski wobec problemów współczesności, Warszawa 2005, s. 137-177; M. Głowiński, Konstrukcja a recepcja. Wokół „Dziejów grzechu” Żeromskiego, w: tenże, Gry powieściowe, Warszawa 1973; K. Irzykowski, Dwie rewolucje, w: Czyn i słowo, Kraków 1980; S. Brzozowski, Literatura polska wobec rewolucji.

Lektury nieobowiązkowe: W. Gutowski, Stefan Żeromski – „Dzieje grzechu”, w: Lektury polonistyczne, red. G. Matuszek, Kraków 2001; Literatura polska wobec rewolucji, red. M. Janion, Warszawa 1971 /tu zwłaszcza: M. Janion, „Cześć a dynamit”. Literatura i rewolucja/.

12. Wokół rewolucji 1905 – wielogłos [II]

Wacław Berent, Ozimina [BN I 213].

S. Chwin, Myśl polska po „Zmierzchu bogów”. O „Oziminie” Wacława Berenta, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 1; D. Kielak, Kobiecość i polskość. „Ozimina” Wacława Berenta, w: Krytyka feministyczna – siostra teorii i historii literatury, red. G. Borkowska, L. Sikorska, Warszawa 2000; J. Prokop, „Ozimina” a sprawa polska, w: „Pamiętnik Literacki” 1975, z. 1;

Lektury nieobowiązkowe: J. Jakóbczyk, „O tym, jak Młoda Polska posiwiała”. Proza młodopolska wobec rewolucji 1905 roku, Katowice 1992; J. Paszek, Profuzja profecyj w „Oziminie” , „Teksty Drugie” 2005, z. 6.

13. Modernistyczna groteska.

Roman Jaworski, Historie maniaków /tu: Zepsuty ornament, Medi, Bania doktora Lipka/

M. Głowiński, Wstęp, do: R. Jaworski, Historie Maniaków, Kraków 1978; A. Łebkowska, Romana Jaworskiego gry z odbiorcą „Historii maniaków”, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 1.

Lektury nieobowiązkowe: A. Łebkowska, Romana Jaworskiego gry z odbiorcą „Historii maniaków”, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 1; R. Nycz, Gest śmiechu. Z przemian świadomości literackiej początku XX w. (do pierwszej wojny światowej), w: tenże, Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wrocław 1997; W. Bolecki, Od potworów do znaków pustych. Z dziejów groteski. Młoda Polska i Dwudziestolecie Międzywojenne, w: tenże, Preteksty i teksty. Z zagadnień związków międzytekstowych w literaturze polskiej XX w., Warszawa 1998; R. Okulicz-Kozaryn, Gest pięknoducha. Estetyka brzydoty Romana Jaworskiego, Warszawa 2003.

W przypadku wydań z serii I Biblioteki Narodowej obowiązuje znajomość wstępu.

Efekty kształcenia i opis ECTS: (in Polish)

Celem zajęć jest przekazanie wiedzy, dotyczącej literatury lat 1890-1918 oraz wyrobienie umiejętności interpretacji utworów literackich epoki, należących do różnych prądów filozoficznych i estetycznych. Po skończonym cyklu zajęć student powinien umieć:

WIEDZA

FP1_W08 określić i opisać rygory młodopolskiej wypowiedzi literackiej,

wskazać w wybranych utworach podstawowe dylematy epoki; znać najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie: W. Berenta, S. Przybyszewskiego, T. Micińskiego, L. Staffa, S. Żeromskiego, R. Jaworskiego, S. Wyspiańskiego, K. Irzykowskiego, J. Żuławskiego, J. Kasprowicza, W.S. Reymonta wraz z właściwymi kontekstami niezbędnymi dla ich interpretacji, takimi jak: specyfika literackiej ekspresji nastrojów schyłkowych (fenomen dekadentyzmu) i formy jego przezwyciężania; naturalistyczne kontynuacje w literaturze lat 90. XIX wieku; problematyka artystowska; młodopolskie antyutopie i rewizje pozytywistycznych ideałów społecznych; kryzys języka tradycji chrześcijańskiej; młodopolski autotematyzm (poszukiwanie formuły literatury służącej przemianie wewnętrznej jednostki i narodu). Student zna związki między zagadnieniami literackimi a głównymi nurtami światopoglądowymi i estetycznymi: nietzscheanizmem, bergsonizmem, katastrofizmem, impresjonizmem, symbolizmem, ekspresjonizmem

UMIEJĘTNOŚCI:

FP1_U03 umie odnaleźć oraz zastosować do lektury utworów literackich polskiego modernizmu "wewnętrzne" kategorie epoki, właściwie dobierając literaturę przedmiotu dotyczącą literatury przełomu XIX i XX wieku; sproblematyzować refleksję zawartą w utworze w kontekście kluczowych dla jej literackiej świadomości nurtów światopoglądowych, filozoficznych i estetycznych oraz samodzielnie zanalizować i zinterpretować najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie z uwzględnieniem właściwych kontekstów interpretacyjnych; wykorzystać wnioski płynące z wnikliwej lektury literatury przedmiotu i wykazać się jej znajomością podczas samodzielnej analizy i interpretacji utworów pochodzących z epoki;

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

FP1_K01 jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy literaturoznawczej z epoki Młodej Polski i konfrontowania jej z najnowszymi ustaleniami

Punktacja ECTS

Uczestnicząc w zajęciach Student mam możliwość uzyskania 3 punktów ECTS, na które składają się:

30 h - uczestniczenie w zajęciach online;

45 h - przygotowywanie się do zajęć;

15 h - przygotowanie się do kolokwiów.

Assessment methods and assessment criteria: (in Polish)

Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Podstawą dopuszczenia do zaliczenia końcowego jest uregulowana sprawa obecności na zajęciach.

Ocena podsumowująca (zaliczenie na ocenę) obejmuje:

1. wynik punktowy z kolokwium obejmującego całość materiału

2. ocena aktywności na zajęciach

Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Podstawą dopuszczenia do zaliczenia końcowego jest uregulowana sprawa obecności na zajęciach.

Na ocenę bardzo dobrą:

WIEDZA

Student umie:

FP1_W08 określić i opisać rygory młodopolskiej wypowiedzi literackiej,

wskazać w wybranych utworach podstawowe dylematy epoki; wymienić, streścić i sproblematyzować najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie: W. Berenta, S. Przybyszewskiego, T. Micińskiego, L. Staffa, S. Żeromskiego, R. Jaworskiego, S. Wyspiańskiego, K. Irzykowskiego, J. Żuławskiego, J. Kasprowicza, W.S. Reymonta znajdujące się na liście lektur do zajęć; omówić konteksty niezbędne dla ich interpretacji, takie jak: specyfika literackiej ekspresji nastrojów schyłkowych (fenomen dekadentyzmu) i formy jego przezwyciężania; naturalistyczne kontynuacje w literaturze lat 90. XIX wieku; problematyka artystowska; młodopolskie antyutopie i rewizje pozytywistycznych ideałów społecznych; kryzys języka tradycji chrześcijańskiej; młodopolski autotematyzm (poszukiwanie formuły literatury służącej przemianie wewnętrznej jednostki i narodu); omówić związki między zagadnieniami literackimi a głównymi nurtami światopoglądowymi i estetycznymi: nietzscheanizmem, bergsonizmem, katastrofizmem, impresjonizmem, symbolizmem, ekspresjonizmem.

UMIEJĘTNOŚCI:

Student umie:

FP1_U1 odnaleźć oraz zastosować do lektury utworów literackich polskiego modernizmu "wewnętrzne" kategorie epoki, właściwie dobierając literaturę przedmiotu dotyczącą literatury przełomu XIX i XX wieku; sproblematyzować refleksję zawartą w utworze w kontekście kluczowych dla jej literackiej świadomości nurtów światopoglądowych, filozoficznych i estetycznych; samodzielnie zanalizować i zinterpretować najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie, znajdujące się na liście lektur, z uwzględnieniem właściwych kontekstów interpretacyjnych; wykorzystać wnioski płynące z wnikliwej lektury literatury przedmiotu i wykazać się jej znajomością podczas samodzielnej analizy i interpretacji utworów pochodzących z epoki;

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

FP1_K01 student jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy literaturoznawczej z zakresu epoki Młodej Polski i konfrontowania jej z najnowszym stanem badań dotyczącym tej epoki oraz do zasięgania opinii badaczy Młodej Polski (zna najważniejsze nazwiska badaczy, źródła pozwalające podnosić kompetencje literaturoznawcze w zakresie literatury przełomu wieków), dostrzega związki między literaturą Młodej Polski a współczesnymi nawiązaniami do niej i potrafi je skomentować.

Na ocenę dobrą:

WIEDZA

Student umie:

FP1_W08 wymienić, streścić i sproblematyzować najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie: W. Berenta, S. Przybyszewskiego, T. Micińskiego, L. Staffa, S. Żeromskiego, R. Jaworskiego, S. Wyspiańskiego, K. Irzykowskiego, J. Żuławskiego, J. Kasprowicza, W.S. Reymonta znajdujące się na liście lektur do zajęć; omówić konteksty niezbędne dla ich interpretacji, takie jak: specyfika literackiej ekspresji nastrojów schyłkowych (fenomen dekadentyzmu) i formy jego przezwyciężania; naturalistyczne kontynuacje w literaturze lat 90. XIX wieku; problematyka artystowska; młodopolskie antyutopie i rewizje pozytywistycznych ideałów społecznych; kryzys języka tradycji chrześcijańskiej; młodopolski autotematyzm (poszukiwanie formuły literatury służącej przemianie wewnętrznej jednostki i narodu); omówić związki między zagadnieniami literackimi a głównymi nurtami światopoglądowymi i estetycznymi: nietzscheanizmem, bergsonizmem, katastrofizmem, impresjonizmem, symbolizmem, ekspresjonizmem.

UMIEJĘTNOŚCI:

FP1_U03 Student nie zawsze umie odnaleźć oraz zastosować do lektury utworów literackich polskiego modernizmu "wewnętrzne" kategorie epoki, właściwie dobierając literaturę przedmiotu dotyczącą literatury przełomu XIX i XX wieku; student umie sproblematyzować refleksję zawartą w utworze w kontekście kluczowych dla jej literackiej świadomości nurtów światopoglądowych, filozoficznych i estetycznych; student potrafi zanalizować i zinterpretować najbardziej znaczące i reprezentatywne dla epoki utwory literackie, znajdujące się na liście lektur, ale nie uwzględnia wszystkich właściwych kontekstów interpretacyjnych; student potrafi wykorzystać wnioski płynące z wnikliwej lektury literatury przedmiotu w stopniu podstawowym, ale w ograniczonym stopniu wykazuje się ich znajomością podczas samodzielnej analizy i interpretacji utworów pochodzących z epoki;

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

FP1_K01 student nie jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy literaturoznawczej z zakresu epoki Młodej Polski i konfrontowania jej z najnowszym stanem badań dotyczącym tej epoki oraz do zasięgania opinii badaczy Młodej Polski ( gdyż nie zna najważniejszych nazwisk badaczy, źródeł pozwalających podnosić kompetencje literaturoznawcze w zakresie literatury przełomu wieków), dostrzega związki między literaturą Młodej Polski a współczesnymi nawiązaniami do niej, ale nie potrafi ich skomentować.

Na ocenę dostateczną:

WIEDZA

Student umie:

FP1_W08 wymienić i streścić (ale nie sproblematyzować) dużą część najbardziej znaczących i reprezentatywnych dla epoki utworów literackich, znajdujących się na liście lektur do zajęć; omówić większą część kontekstów niezbędnych do ich interpretacji, takich jak: specyfika literackiej ekspresji nastrojów schyłkowych (fenomen dekadentyzmu) i formy jego przezwyciężania; naturalistyczne kontynuacje w literaturze lat 90. XIX wieku; problematyka artystowska; młodopolskie antyutopie i rewizje pozytywistycznych ideałów społecznych; kryzys języka tradycji chrześcijańskiej; młodopolski autotematyzm (poszukiwanie formuły literatury służącej przemianie wewnętrznej jednostki i narodu); wskazać związki między zagadnieniami literackimi a głównymi nurtami światopoglądowymi i estetycznymi: nietzscheanizmem, bergsonizmem, katastrofizmem, impresjonizmem, symbolizmem, ekspresjonizmem.

UMIEJĘTNOŚCI:

FP1_U03 Student nie zawsze umie odnaleźć oraz zastosować do lektury utworów literackich polskiego modernizmu "wewnętrzne" kategorie epoki, właściwie dobierając literaturę przedmiotu dotyczącą literatury przełomu XIX i XX wieku; student ma kłopoty ze sproblematyzowaniem refleksji zawartej w utworze w kontekście kluczowych dla jej literackiej świadomości nurtów światopoglądowych, filozoficznych i estetycznych; student potrafi zanalizować i zinterpretować większą część najbardziej znaczących i reprezentatywnych dla epoki utworów literackich, znajdujących się na liście lektur, ale tylko niektóre właściwe konteksty interpretacyjne; student nie potrafi wykorzystać wniosków płynących z wnikliwej lektury literatury przedmiotu, nie wykazuje się ich znajomością podczas samodzielnej analizy i interpretacji utworów pochodzących z epoki; potrafi wykorzystać nabytą wiedzę i umiejętności do sformułowania wypowiedzi pisemnej na tematy związane z przedmiotem zajęć, ale wypowiedź pozbawiona jest spójności i merytorycznego uporządkowania zagadnień.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

FP1_K01 student nie jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy literaturoznawczej z zakresu epoki Młodej Polski i konfrontowania jej z najnowszym stanem badań dotyczącym tej epoki oraz do zasięgania opinii badaczy Młodej Polski (gdyż nie zna najważniejszych nazwisk badaczy, źródeł pozwalających podnosić kompetencje literaturoznawcze w zakresie literatury przełomu wieków), nie widzi związków między literaturą Młodej Polski a współczesnymi nawiązaniami do niej.

Classes in period "Summer semester 2019/20" (past)

Time span: 2020-02-01 - 2020-09-20
Choosen plan division:


magnify
see course schedule
Type of class:
Classes, 30 hours more information
Coordinators: Joanna Niewiarowska, Joanna Zajkowska
Group instructors: Joanna Niewiarowska
Students list: (inaccessible to you)
Examination: Course - graded credit
Classes - graded credit
(in Polish) E-Learning:

(in Polish) E-Learning (pełny kurs) z podziałem na grupy

Type of subject:

obligatory

(in Polish) Grupa przedmiotów ogólnouczenianych:

(in Polish) nie dotyczy

Classes in period "Summer semester 2020/21" (past)

Time span: 2021-02-01 - 2021-06-30
Choosen plan division:


magnify
see course schedule
Type of class:
Classes, 30 hours more information
Coordinators: Joanna Niewiarowska, Joanna Zajkowska
Group instructors: Joanna Niewiarowska
Students list: (inaccessible to you)
Examination: Course - graded credit
Classes - graded credit
(in Polish) E-Learning:

(in Polish) E-Learning (pełny kurs) z podziałem na grupy

Type of subject:

obligatory

(in Polish) Grupa przedmiotów ogólnouczenianych:

(in Polish) nie dotyczy

Wymagania wstępne: (in Polish)

Znajomość podstawowej terminologii historycznoliterackiej, wiedzy z zakresu poetyki, wiedzy z historii Polski, obejmującej lata 1863-1918.

Classes in period "Summer semester 2021/22" (past)

Time span: 2022-02-01 - 2022-06-30
Choosen plan division:


magnify
see course schedule
Type of class:
Classes, 30 hours more information
Coordinators: Magdalena Bober-Jankowska, Joanna Niewiarowska, Joanna Zajkowska
Group instructors: Joanna Niewiarowska
Students list: (inaccessible to you)
Examination: Course - graded credit
Classes - graded credit
(in Polish) E-Learning:

(in Polish) E-Learning (pełny kurs) z podziałem na grupy

Type of subject:

obligatory

(in Polish) Grupa przedmiotów ogólnouczenianych:

(in Polish) nie dotyczy

Bibliography: (in Polish)

Historia literatury polskiej – Młoda Polska, ćwiczenia

j.niewiarowska@uksw.edu.pl

I. Odrodzenie indywidualizmu i dezintegracja podmiotu

1. „O nową sztukę”. Programy i manifesty Młodej Polski.

Programy literackie okresu Młodej Polski, oprac. M. Podraza-Kwiatkowska, Wrocław 1977 [BN I 212], tu: Z. Przesmycki, Harmonie i dysonanse, S. Przybyszewski, Confiteor, O nową sztukę; W. Nałkowski, Forpoczty ewolucji psychicznej i troglodyci, Artur Górski, Młoda Polska.

2. O nowy kształt podmiotu I: „psychiczny naturalizm”

Stanisław Przybyszewski, Requiem aeternam.

T. Walas, Przybyszewski a dekadentyzm, w: S. Przybyszewski, w 50-lecie śmierci pisarza, Wrocław 1982; E. Boniecki, Struktura „nagiej duszy”. Studium o Stanisławie Przybyszewskim, Warszawa 1993; G. Matuszek, Stanisław Przybyszewski – pisarz nowoczesny. Eseje i proza-próba monografii, Kraków 2008, s. 170-182.

Lektury nieobowiązkowe: P. Dybel, Urwane ścieżki. Przybyszewski – Freud – Lacan, Kraków 2000 /tu fragmenty o Requiem aeternam/; K. Kralkowa-Gątkowska, Requiem Stanisława Przybyszewskiego jako kontrpalingeneza, w: Między krytyką a prozą artystyczną pozytywizmu i modernizmu, red. H. Bursztyńska, Katowice 1988.

3. O nowy kształt podmiotu II: Między dekadentyzmem a aktywizmem.

Jan Kasprowicz, Hymny [BN I, 210].

W. Gutowski, Wśród szyfrów transcendencji. Szkice o sacrum chrześcijańskim w literaturze polskiej XX wieku, Toruń 1994, s. 51-73; J. J. Lipski, Twórczość Jana Kasprowicza w latach 1891-1906, Warszawa 1975 /tu: fragmenty poświęcone Hymnom/.

Lektury nieobowiązkowe: E. Sawrymowicz, O źródłach artyzmu „Hymnów” Kasprowicza, w: Literatura, komparatystyka, folklor, Warszawa 1968; W. Gutowski, Motywika pasyjna w literaturze Młodej Polski, w: Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. S. Fita, Lublin 1993.

4. O nowy kształt podmiotu III: Między dekadentyzmem a aktywizmem.

Leopold Staff, Sny o potędze.

I. Maciejewska, Sny o potędze i sny o znużeniu. (Początki twórczości Leopolda Staffa), „Przegląd Humanistyczny” 1963, nr 2.

Lektury nieobowiązkowe: M. Wyka, Leopold Staff, w: taż, Światopoglądy młodopolskie, Kraków 1996; H. Pańczyk, Ze studiów nad liryką Leopolda Staffa, Poznań 1960; J. Kwiatkowski, U podstaw liryki Leopolda Staffa, Warszawa 1966; I. Maciejewska, Leopold Staff. Lwowski okres twórczości, Warszawa 1965.

5. O nowy kształt podmiotu III: ekspresjonistyczny heroizm za progiem 1900 roku.

Tadeusz Miciński, W mroku gwiazd.

H. Floryńska, Spadkobiercy Króla-Ducha. O recepcji filozofii Słowackiego w światopoglądzie polskiego modernizmu, Wrocław 1976 /tu: Lucyferyzm i heroizm/; E. Boniecki, „Duch się we mnie wichrzy”. Tadeusz Miciński wobec zagadki człowieka, Warszawa 2000.

Lektury nieobowiązkowe: Poezja Tadeusza Micińskiego. Interpretacje, red. A. Czabanowska-Wróbel, P. Próchniak, M. Stala, Kraków 2004.

6. Kondycja artysty – próba diagnozy.

Wacław Berent, Próchno [BN I 234]

A.Z. Makowiecki, Młodopolski portret artysty, Warszawa 1971 /r. VIII: Artystostwo jako odchylenie od normy/; M. Popiel, Ironia, paradoks i „człowiek dostojny”. „Próchno” Wacława Berenta, [w:] taż, Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej, Kraków 1999;

Lektury nieobowiązkowe: M. Podraza-Kwiatkowska, Bóg, ofiara, clown czy psychopata? O roli artysty na przełomie XIX i XX w., w: taż, Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski, Kraków 1994; M. Zaczyński, „Niemoc serdeczna”. O człowieku w „Próchnie” Berenta, [w:] Studia o Berencie, red. J. Paszek, Katowice 1984; K. Wyka, ”Pałuba” a „Próchno”, w: tenże, Młoda Polska, t. II, Kraków 1977; R. Nycz, Homo irrequietus. Nietzscheanizm w twórczości Wacława Berenta, w: tenże, Język modernizmu, Wrocław 1997; I. Rusek, Pragnienie, symbol, mit, Warszawa 2013.

II. Kryzys i krytyka kultury – refleksja społeczno-cywilizacyjna

7. Brzydota i patos cywilizacji – nowoczesne miasto i jego mieszkańcy

Władysław Stanisław Reymont, Ziemia obiecana [BN I, 286].

M. Popiel, Brzydota i patos cywilizacji. „Ziemia obiecana” Władysława Reymonta, w: taż, Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej, Kraków 2003; M. Litwinowicz-Droździel, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Warszawa 2019 [tu rozdz. pośw. „Z.o.”, zwłaszcza podrozdz. „Bohater na nowe czasy”);

Lektury nieobowiązkowe: H. Salmi, Industrializacja: gospodarka i kultura, w: tenże, Europa XIX wieku. Historia kulturowa, przeł. A. Szurek, Kraków 2010; M. Popiel, Impresjonizm i ekspresjonizm w „Ziemi obiecanej” W.S. Reymonta, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historycznoliterackie” 1980, z. 39.

8. Między utopią a katastrofizmem.

Jerzy Żuławski, Na srebrnym globie.

D. Trześniowski, Młodopolskie źródła fantasy. „Trylogia księżycowa Jerzego Żuławskiego”, w: Modernistyczne źródła dwudziestowieczności, red. M. Dąbrowski, A. Z. Makowiecki, Warszawa 2003;

Lektury nieobowiązkowe: J. Miklaszewska, Antyutopia w literaturze Młodej Polski, Wrocław 1988 /tu r.: Jerzy Żuławski - między utopią a katastrofizmem/; A. Goreniowa, Utopia i historiozofia w poglądach Jerzego Żuławskiego w „Trylogii fantastycznej”, w: Jerzy Żuławski, życie i twórczość. Referaty i materiały Sesji Naukowej, red. E. Łoch, Rzeszów 1976.

III. O „Polsce Współczesnej” i potrzebie nowej formy

9. Destrukcja i konstrukcja – „obalanie wieżyczek nonsensu” i „dotknięcie bogini Rzeczywistości”.

Karol Irzykowski, Pałuba [BN I 240].

J. Franczak, Inkogruencja. Karol Irzykowski – „Pałuba”, w: Poszukiwanie realności. Światopogląd polskiej prozy modernistycznej, Kraków; M. Popiel, Dwie koncepcje modernistycznej szczerości, w: taż, Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty, Kraków 2007, s. 238-249.

Lektury nieobowiązkowe: E. Paczoska, Tajemnice „Pałuby”, w: J. Kulczycka-Saloni, D. Knysz-Rudzka, E. Paczoska, Naturalizm i naturaliści w Polsce. Poszukiwania. Doświadczenia. Kreacje, Warszawa 1992, s. 231-240; W. Głowala, Sentymentalizm i pedanteria. O systemie estetycznym Karola Irzykowskiego, Wrocław 1972; B. Pawłowska, Parodia i groteska w „Pałubie” K. Irzykowskiego, „Przegląd Humanistyczny” 1995, z. 5; K. Siatkowska-Callebat, Trup – marionetka – Pałuba. (O kategorii postaci w powieści Irzykowskiego), „Przegląd Humanistyczny” 2000, z. 3; H. Markiewicz, Nazywanie „bezimiennego dzieła”, „Pamiętnik Literacki” 2003, z. 1; M. Jauksz, Krytyka czystego rozumu. Źródła i konteksty „Pałuby” Karola Irzykowskiego, Kraków 2015.

10. Batalia o teatr i widza

Stanisław Wyspiański, Wyzwolenie.

M. Prussak, Przestrzenie „Wyzwolenia”, w: taż, Wyspiański w labiryncie teatru, Warszawa 2005, s. 88-99; Irena Sławińska, Młodopolska batalia o teatr, w: Myśl teatralna Młodej Polski, Warszawa 1966;

Lektury nieobowiązkowe: M. Popiel, Dwie koncepcje modernistycznej szczerości, w: taż, Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty, Kraków 2007, s. 238-249; M. Popiel, Wyspiański – artysta agonu, Starcie drugie: Wyspiański – Mickiewicz, w: tejże, Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty, Kraków 2008; E. Miodońska-Brookes, „Tragedia Edypa” i „tragedie drobnoustrojów”. Dzieło sztuki jako miara rzeczywistości /Glossy do „Wyzwolenia” S. Wyspiańskiego/, w: Studia o dramacie i teatrze Stanisława Wyspiańskiego, red. J. Błoński, J. Popiel, Kraków 1994; M. Prussak, Scena?- wielka, otwarta, w: Pośród spraw publicznych i teatralnych. Marcie Fik – przyjaciele, koledzy, uczniowie, red. M. Napiontkowa, J. Krakowska-Narożniak, Warszawa 1998; M. Głowiński, Konstelacja „Wyzwolenia”, w: tegoż, Ekspresja i empatia. Studia o młodopolskiej krytyce literackiej, Kraków 1997;

11. Wokół rewolucji 1905 – wielogłos [I]

Wybór publicystyki: Brzozowski, Irzykowski

Stefan Żeromski, Dzieje grzechu

Stanisław Brzozowski, Sam na sam z klęską, w: tenże, Legenda Młodej Polski

A. Zdanowicz, Metafizyka i życie społeczne. Stefan Żeromski wobec problemów współczesności, Warszawa 2005, s. 137-177;

Lektury nieobowiązkowe: M. Głowiński, Konstrukcja a recepcja. Wokół „Dziejów grzechu” Żeromskiego, w: tenże, Gry powieściowe, Warszawa 1973; K. Irzykowski, Dwie rewolucje, w: Czyn i słowo, Kraków 1980; S. Brzozowski, Literatura polska wobec rewolucji; W. Gutowski, Stefan Żeromski – „Dzieje grzechu”, w: Lektury polonistyczne, red. G. Matuszek, Kraków 2001; Literatura polska wobec rewolucji, red. M. Janion, Warszawa 1971 /tu zwłaszcza: M. Janion, „Cześć a dynamit”. Literatura i rewolucja/; A. Zalewska, Legenda i lektura. O „Dziejach grzechu” Stefana Żeromskiego, Warszawa 2016.

12. Wokół rewolucji 1905 – wielogłos [II]

Wacław Berent, Ozimina [BN I 213].

S. Chwin, Myśl polska po „Zmierzchu bogów”. O „Oziminie” Wacława Berenta, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 1; D. Kielak, Kobiecość i polskość. „Ozimina” Wacława Berenta, w: Krytyka feministyczna – siostra teorii i historii literatury, red. G. Borkowska, L. Sikorska, Warszawa 2000; J. Prokop, „Ozimina” a sprawa polska, w: „Pamiętnik Literacki” 1975, z. 1; J. Paszek, Profuzja profecyj w „Oziminie” , „Teksty Drugie” 2005, z. 6.

Lektury nieobowiązkowe: J. Jakóbczyk, „O tym, jak Młoda Polska posiwiała”. Proza młodopolska wobec rewolucji 1905 roku, Katowice 1992.

13. Modernistyczna groteska.

Roman Jaworski, Historie maniaków

M. Głowiński, Wstęp, do: R. Jaworski, Historie Maniaków, Kraków 1978; A. Łebkowska, Romana Jaworskiego gry z odbiorcą „Historii maniaków”, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 1.

Lektury nieobowiązkowe: A. Łebkowska, Romana Jaworskiego gry z odbiorcą „Historii maniaków”, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 1; R. Nycz, Gest śmiechu. Z przemian świadomości literackiej początku XX w. (do pierwszej wojny światowej), w: tenże, Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wrocław 1997; W. Bolecki, Od potworów do znaków pustych. Z dziejów groteski. Młoda Polska i Dwudziestolecie Międzywojenne, w: tenże, Preteksty i teksty. Z zagadnień związków międzytekstowych w literaturze polskiej XX w., Warszawa 1998; R. Okulicz-Kozaryn, Gest pięknoducha. Estetyka brzydoty Romana Jaworskiego, Warszawa 2003.

W przypadku wydań z serii I Biblioteki Narodowej obowiązuje znajomość wstępu.

Classes in period "Summer semester 2022/23" (future)

Time span: 2023-02-01 - 2023-06-30
Choosen plan division:


magnify
see course schedule
Type of class:
Classes, 30 hours more information
Coordinators: Magdalena Bober-Jankowska, Joanna Niewiarowska, Joanna Zajkowska
Group instructors: Joanna Niewiarowska
Students list: (inaccessible to you)
Examination: Course - graded credit
Classes - graded credit
Type of subject:

obligatory

(in Polish) Grupa przedmiotów ogólnouczenianych:

(in Polish) nie dotyczy

Course descriptions are protected by copyright.
Copyright by Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw.
ul. Dewajtis 5,
01-815 Warszawa
tel: +48 22 561 88 00 https://uksw.edu.pl
contact accessibility statement USOSweb 6.8.0.0-5 (2022-09-30)